SRBIJA – RELIGIJA, POLITIKA I ROD U SRBIJI:
RE-TRADICIONALIZACIJA RODNIH ULOGA U KONTEKSTU FORMIRANJA NACIONALNE DRŽAVE

Autorka: Rada Drezgić

Naslov Projekta: Religija, politika i rodna ravnopravnost

Ovo je konačni izveštaj istraživanja o Srbiji u okviru projekta Religija, politika i rodna ravnopravnost

Ovaj dokument bavi se preklapanjem nacionalnih i religioznih identiteta i ideologija u kontekstu formiranja nacionalne države u Srbiji, koji je počeo 1990-ih i u kom je religija postala sastavni deo političkog procesa. Srpska pravoslavna crkva je koristila ovaj novootvoreni politički prostor kako bi se potvrdila kao moralni i duhovni autoritet i nametnula svoje norme u svim oblastima društvenog života.

Pitanje abortusa, koje je u ovom radu poslužilo kao studija slučaja, je primer pokušaja crkve da utiče na pravne reforme i da nametne patrijarhalne društvene vrednosti. Analiza debata o abortusu i novom zakonu (donesenom 1995) pokazuje da su sekularni stavovi o abortusu ostali u osnovi nepromenjeni i da crkva nije uspela da unese svoje stavove u novi zakon. U isto vreme, tvrdi se da su religijsko-nacional(istički) diskursi koji su oblikovali nacionalističke politike o reprodukciji bili uspešniji u destabilizovanju ideologoije o ženskoj emancipaciji i rodnoj ravnopravnosti koja se razvila za vreme socijalizma. Redukovanjem ženskosti na majčinstvo, religijsko-nacionalistički diskursi su ženu simbolično vratili u oblast privatnog, ojačavajući mušku dominaciju i na taj način vratili unazad male promene u oblasti domaćinstva koje je donela socijalistička era. U isto vreme, post-socijalističke strukturalne promene i ekonomski kolaps su postavili oblast domaćinstva – koja je jako zavisna od ženskog neplaćenog rada – kao važno mesto opstanka proizvodnje. Ovo je uticalo na rodnu ravnopravnost na više načina.

U nastavku izveštaja tvrdi se da su debate o abortusu iz ranih 1990-ih ilustracija prirode političkog sistema i odnosa između religije i nacije(nacionalizma) u to vreme: pseudodemokratski režim Slobodana Miloševića koristio je religiju i crkvu kako bi stvorio kohezivno nacionalno telo i kako bi mobilisao populaciju za svoje sopstvene političke ciljeve (instrumentalni moral nacionalizma) dok je držao crkvu i njeno rukovodstvo usko uz sebe. Promena režima 2000-te, koja označava početak procesa demokratizacije, donela je još bližu povezanost crkve i države. Tvrdi se da dok god je pitanje Kosova nerazrešeno, pitanje nacionalnih granica ostaje otvoreno i projekat formiranja nacionalne države nezavršen; ovo stvara plodno tlo za konzervativne nacionalne(nacionalističke) politike. Kao posledica toga, konzervativne populističke partije koje imaju bliske veze sa crkvom bile su u mogućnosti da koriste svoj uticaj u okviru nestabilnih vladajućih koalicija kao i svoje značajno prisustvo u parlamentu za otvaranje sve šireg prostora za religiozne sile i pitanja u politici. To je zauzvrat dovelo do toga da liberalne političke partije postanu zavisnije od crkve za dobijanje svoje političke legitimizacije.

Novi odnos između crkve i države bio je sankcionisan Zakonom o crkvama i verskim zajednicama (2006) koji prati model „kolaborativnog odvajanja“ između ove dve institucije. Kao posledica ovoga, u odnosu na kulturnu dominaciju, pravoslavlje je dobilo institucionalno priznanje i uticaj dok je crkva dobila mogućnost da preuzme još više političke i ekonomske moći. Stvarne posledice ovog jačanja crkve i religioznih snaga na rodnu ravnopravnost ostaju da se vide.

Izvor: WUNRN,
Religion, Politics and Gender in Serbia: The re-traditionalization of gender roles in the context of nation-state formation